Dự phòng sau phơi nhiễm với HIV trong môi trường nghề nghiệp

Dự phòng sau phơi nhiễm với HIV trong môi trường nghề nghiệp

(Bài viết tham khảo từ: Quyết định số 5418/QĐ-BYT – HƯỚNG DẪN ĐIỀU TRỊ VÀ CHĂM SÓC HIV/AIDS)
Bài chia sẻ của BS: Nguyễn Duy Thế – Bệnh viện 175 – TP HCM
Chuyên khoa bệnh nhiệt đới – Chuyên gia tư vấn và điều trị HIV/AIDS.
Phơi nhiễm với HIV  trong môi trường  nghề nghiệp  được  xác định khi  tiếp xúc trực tiếp với máu  hoặc các dịch cơ thể của  người nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm HIV dẫn đến nguy cơ lây nhiễm HIV trong quá trình tác nghiệp. 
1.  Các dạng phơi nhiễm: 
– Kim đâm khi làm thủ thuật tiêm truyền, lấy máu làm xét nghiệm, chọc dò  …
– Vết thương do dao mổ và các dụng cụ sắc nhọn khác có dính máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh.
– Tổn thương qua da do ống đựng máu hoặc dịch của người bệnh bị vỡ đâm vào.
– Máu, chất dịch cơ thể của người bệnh bắn vào các vùng da bị tổn thương (chàm, bỏng, viêm loét từ trước) hoặc niêm mạc (mắt, mũi, họng).
– Phơi nhiễm với máu có HIV do bị người khác dùng kim tiêm chứa máu đâm vào hoặc trong khi làm nhiệm vụ đuổi bắt tội phạm v.v…
2.  Quy trình xử trí sau phơi nhiễm
Các bước xử lý:
Bước 1: Xử lý vết thương tại chỗ.
Bước 2: Báo cáo người phụ trách và làm biên bản.
Bước 3: Đánh giá nguy cơ phơi nhiễm theo mức độ tổn thương và diện tích tiếp xúc.
Bước 4: Xác định tình trạng HIV của nguồn gây phơi nhiễm.
Bước 5: Xác định tình trạng HIV của người bị phơi nhiễm.
Bước 6: Tư vấn cho người bị phơi nhiễm.
Bước 7: Điều trị dự phòng bằng thuốc ARV.
Bước 1: Xử lý vết thương tại chỗ
–  Tổn thương da chảy máu:  Rửa  ngay vết thương dưới vòi nước.  Để vết thương tự chảy máu trong một thời gian ngắn, không nặn bóp vết thương.  Rửa kỹ bằng xà phòng và nước sạch.
–  Phơi nhiễm qua niêm mạc mắt: Rửa mắt bằng nước cất hoặc  nước muối NaCl 0,9% liên tục trong 5 phút.  Dùng vòi rửa mắt khẩn cấp nếu có (thường được trang bị trong các phòng xét nghiệm khẳng định)
– Phơi nhiễm qua niêm mạc miệng, mũi: Rửa  mũi bằng nước cất hoặc dung dịch NaCl 0,9 %, súc miệng bằng dung dịch NaCl 0,9 % nhiều lần.
Bước 2: Báo cáo người phụ trách và làm biên bản
Nêu rõ ngày giờ, hoàn cảnh xảy ra, đánh giá vết thương, mức độ nguy cơ của phơi nhiễm. Lấy chữ ký của người chứng kiến và chữ ký của người phụ trách.
Bước 3: Đánh giá nguy cơ phơi nhiễm:
– Có nguy cơ: Tổn thương do kim có chứa máu đâm xuyên qua da gây chảy máu, nếu là kim nòng rỗng cỡ to, chứa nhiều máu, đâm sâu thì nguy cơ cao hơn là kim nòng nhỏ, chứa ít máu và đâm xuyên nông.  Hoặc tổn thương da sâu do dao mổ hoặc các ống nghiệm chứa máu và chất dịch cơ  thể của người bệnh bị vỡ đâm phải.  Máu và chất dịch cơ thể của người bệnh bắn vào các vùng da, niêm mạc bị tổn thương viêm loét hoặc xây sát từ trước (ngay cả khi không biết có bị viêm loét hay không). Nếu viêm loét hoặc xây sát rộng thì nguy cơ cao hơn.
– Không có nguy cơ: Máu và dịch cơ thể của người bệnh bắn vào vùng da lành.
Bước 4: Xác định tình trạng HIV của người gây phơi nhiễm
– Người gây phơi nhiễm có xét nghiệm HIV dương tính: Tìm hiểu các thông tin về tiền sử điều trị HIV và đáp ứng đối với thuốc ARV.
– Người gây phơi nhiễm không rõ tình trạng HIV: Tư vấn và lấy máu xét nghiệm HIV cho họ.
– Trường hợp không thể xác định được tình trạng nhiễm HIV của người gây phơi nhiễm được coi là có nguy cơ và ghi rõ trong biên bản.
Bước 5: Xác định tình trạng HIV của người bị phơi nhiễm
– Tư vấn trước và sau khi xét nghiệm HIV theo quy định.
– Nếu kết quả xét nghiệm HIV dương tính ngay sau khi phơi nhiễm chứng tỏ người bị phơi nhiễm đã nhiễm HIV từ trước, không phải do phơi nhiễm.  Dừng sử dụng thuốc ARV  cho dự phòng sau phơi nhiễm. Tư vấn, chuyển người bị phơi nhiễm đến cơ sở điều trị HIV để được điều trị.
Bước 6: Tư vấn cho người bị phơi nhiễm về:
– Nguy cơ nhiễm HIV và vi rút viêm gan B, C
– Người bị phơi nhiễm cần được cung cấp các thông tin và được tư vấn thích hợp về dự phòng phơi nhiễm bằng thuốc ARV, lợi ích và nguy cơ của việc dự phòng.
– Giải thích các tác dụng phụ của thuốc ARV và triệu chứng của nhiễm HIV tiên phát: sốt, phát ban, buồn nôn hoặc nôn, thiếu máu, nổi hạch v.v…
– Tư vấn về dự phòng lây nhiễm HIV cho người khác: người bị phơi nhiễm có thể làm lây truyền HIV cho người khác dù xét nghiệm HIV âm tính (thời kỳ cửa sổ), vì vậy cần phải thực hiện các biện pháp dự phòng lây nhiễm.
– Tư vấn tuân thủ điều trị và hỗ trợ tâm lý.
3.  Điều trị dự phòng bằng ARV cho người bị phơi nhiễm với HIV
Chỉ định:
– Phơi nhiễm đường niêm mạc hoặc đường máu với các dịch cơ thể có nguy cơ gây lây nhiễm HIV như máu, nước bọt dính máu, dịch não tủy, dịch ối,  dịch trực tràng,  dịch màng bụng, dịch khớp, dịch màng ngoài tim hoặc dịch màng phổi.
– Dự phòng sau phơi nhiễm nên được bắt đầu càng sớm càng tốt cho tất cả đối tượng có nguy cơ lây nhiễm HIV tối ưu nhất trong vòng 6 giờ đầu và không quá 72 giờ sau phơi nhiễm.
Không chỉ định dự phòng sau phơi nhiễm cho các trường hợp sau:
– Người bị phơi nhiễm đã nhiễm HIV
– Nguồn gây phơi nhiễm được khẳng định là HIV âm tính
– Phơi nhiễm với các dịch cơ thể không có nguy cơ lây nhiễm đáng kể như nước mắt, dịch nước bọt không dính máu, nước tiểu và mồ hôi.
4.  Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV bằng thuốc ARV
Cách xử trí khi bị phơi nhiễm HIV
Phác đồ ARV dùng cho bệnh nhân sau khi bị phơi nhiễm HIV 
5.  Kế hoạch theo dõi
– Theo dõi tác dụng phụ của ARV: Không nên ngừng điều trị khi có tác dụng phụ nhẹ và thoáng qua. Nếu có các tác dụng phụ nặng, chuyển đến cơ sở y tế ngay.
– Hỗ trợ tâm lý nếu cần thiết.
– Xét nghiệm lại HIV sau 3 tháng kể từ khi phơi nhiễm.
– Tư vấn về việc không được hiến máu, thực hành  quan hệ tình dục và tiêm chích an toàn, không cho con bú cho đến khi loại trừ được tình trạng nhiễm HIV.
– Tư vấn về việc tiêm vắc xin viêm gan vi rút B.
BẠN CẦN BIẾT:
Ước tính nguy cơ lây nhiễm HIV
Ước tính nguy cơ lây nhiễm HIV qua các sự cố và hành vi nguy cơ phơi nhiễm
Nếu bạn gặp những vấn đề sau:
  1. Mất ăn, mất ngủ vì lo lắng do đã quan hệ tình dục không an toàn với 1 người khác mà nghi ngờ người đó nhiễm HIV
  2. Bàng hoàng rụng rời vì mới phát hiện ra người bạn tình của mình có xét nghiệm HIV ( +)
  3. Bị kim tiêm đâm vào người, dính máu của người nhiễm HIV mà không biết có thể bị lây bệnh hay không.
Hay bạn đang: 
  1. Không biết mua thuốc ARV điều trị phơi nhiễm HIV ở đâu? không biết dùng thuốc như thế nào, có tác dụng phụ nghiêm trọng xảy ra không?
  2. Đọc đủ thứ thông tin về HIV trên mạng, gọi điện tư vấn khắp nơi mà mỗi người lại nói một khác làm bạn càng lo sợ, bất an.
  3. Cảm thấy đau khổ, tuyệt vọng vì không biết chia sẻ cùng ai.
Hãy nhớ: 
Bất kỳ các trường hợp có nguy cơ lây nhiễm HIV đều có thể điều trị dự phòng phơi nhiễm bằng thuốc kháng vi rút (viết tắt là ARV) vì ARV sử dụng sớm ngay sau khi phơi nhiễm có thể phòng ngừa được nhiễm HIV bằng cách ngăn chặn quá trình xâm nhập của HIV vào các tế bào CD4 trong 72 giờ đầu.
TENOFOVIR + LAMIVUDIN + EFAVIRENZ
1 loại thuốc ARV phối hợp 3 trong 1 
Hiệu quả cao và an toàn trong điều trị phơi nhiễm HIV được BỘ Y TẾ khuyến cáo sử dụng.
TDF-3TC-EFV 300mg/300mg/600mg
Tư vấn và mua thuốc điều trị phơi nhiễm HIV

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *